Chardonnay – de wereldkampioen van de witte wijnen

  • Geplaatst op
  • Door Frederik Brouwers
  • Geplaatst in Druivenrassen
  • 0
Chardonnay – de wereldkampioen van de witte wijnen

Er is geen enkel wit druivenras dat zo wijdverbreid aangeplant en veelgebruikt is als de chardonnay. Begonnen als alleskunnertje in de Bourgogne en voortbrenger van de grootse witte wijnen uit die streek, groeide zijn faam. De aanplant spreidde zich langzaam uit over Frankrijk en andere aangrenzende landen om later tot een explosie te komen toen de kolonisten in de nieuwe wereld ook dezelfde soort wijnen als thuis wilden drinken en druivenstokken gingen aanplanten die men kende. De chardonnay bleek een zeer gewillige medestander en een gemakkelijke druif die onder vele omstandigheden prima gedijt en lekkere witte wijnen voort kan brengen. En nu nog steeds groeit de populariteit en de wereldwijde productie van chardonnay wijnen, ondanks de tegenbeweging van een groeiend aantal ABC-wijndrinkers (anything but chardonnay).

Het succesverhaal van de chardonnay

Chardonnay is dus een succesnummer en zoals altijd kent succes vele vaders, of in dit geval vermeende vaders. Er gaan namelijk vele verhalen over de oorsprong van het druivenras. Zo is al van vroeg af aan aangenomen dat chardonnay gerelateerd is aan pinot noir en pinot blanc, maar werd door anderen ook een relatie met de muscat gesuggereerd. Daar tegenstrijdig aan is door wijnbouwers in Libanon en Syrië geclaimd dat de druif in werkelijkheid in het Midden-Oosten is ontstaan en door de kruisridders is meegenomen naar Europa. Weer een andere theorie claimt dat chardonnay ontsproten is uit een inheems druivenras op Cyprus. Recente DNA-studies wijzen er echter op dat het druivenras ontstaan is door een natuurlijke kruising van de druivenrassen pinot noir en de gouais blanc. Deze laatste is vermoedelijk door de Romeinen vanuit Kroatië meegenomen naar het oosten van Frankrijk, waar het in nabijheid van de pinot noir groeide en zodoende de mogelijkheid gaf voor een natuurlijk kruising tussen deze twee rassen.

Alle ontstaansverhalen daargelaten, staat buiten kijf dat de roem van de chardonnay start bij de Bourgogne wijnstreek. Daar gedijen deze druivenstokken al eeuwenlang op de kalkrijke bodems en produceren zij de grootste en bekendste witte wijnen ter wereld. Wijnen met bekende namen als Chablis, Meursault, Poulliy-Fuissé, Montrachet Corton-Charlemagne en vele andere zeer gewilde en soms peperdure wijnen.
Het is een heel klein stukje van het noorden van de Bourgogne naar de Champagnestreek. Sterker nog qua klimaat en bodem had de Chablis net zo goed bij de Champagne kunnen horen. Het is dan ook niet heel verwonderlijk dat de eerste verspreiding die de chardonnay deed richting de Champagnestreek was. Daar is de chardonnay (naast pinot noir en pinot meunier) een van de drie standaard rassen in de champagnes en soms zelfs de enige druif (het wordt dan vaak aangeduid als een ‘blanc de blancs’).

Vanuit deze twee Franse wijnstreken is geleidelijk aan een wereldverovering van dit druivenras begonnen. Wat daarbij goed geholpen heeft, is dat de chardonnay een vrij makkelijke druif is in de wijngaard. Het is een vroegrijpe druif, kan zowel tegen koude als warmte, past zich makkelijk aan aan diverse bodemsoorten en is niet zo vatbaar voor verschillende ziektes. Daar komt natuurlijk ook bij dat chardonnay onder wijndrinkers bekend en bijzonder populair is en daarom gretig aftrek vindt.

Ook elders in Frankrijk wordt dan ook steeds meer chardonnay aangeplant. Onder andere in de Jura, de Elzas, de Ardèche en in de Languedoc, waar de wijn vaak als cépagewijn (wijn van een druivenras met naam op het etiket) verschijnt.

Verder is de chardonnay in bijna alle wijnproducerende landen te vinden. Frankrijk is nog wel steeds leider qua aanplant, maar wordt op niet al te grote afstand gevolgd door de Verenigde Staten. Opgepaste afstand komen vervolgens Australië, Italië, Chili, Zuid-Afrika, Spanje, Argentinië en daarna nog vele vele andere landen. Het is voor nieuwe wijnregio’s zelfs een beetje een beginnersritueel en makkelijke toegang tot de internationale wijnmarkt geworden om te beginnen met het cultiveren en maken van witte wijn van de chardonnay.
 

Smaakprofiel en verschillen in stijl

Chardonnay leent zich voor vrijwel alle soorten wijnstijlen. De meest voorkomende zijn de droge, stille witte wijnen (lopend van slank en elegant tot voller, romiger en krachtiger) en de mousserende wijnen. De droge witte wijnen kennen vele diverse stijlen, afhankelijk van het klimaat van de wijnstreek, het gebruik van hout en een eventuele malolactische gisting (komen we zo op terug).

Over het algemeen kan een chardonnay als vrij toegankelijk worden beschreven. Het heeft niet te hoge zuren, is gemiddeld droog, heeft een mooie body en een lekkere fruitigheid die nog het meest aan appels doet denken. Daarnaast zijn er natuurlijk nog vele andere geuren en smaken te ontdekken, zeker in de betere chardonnays waarin er vele lagen en nuances zijn te ontdekken. Geuren en smaken die ook veelal voorkomen zijn onder andere limoen, kweepeer, meloen, abrikoos, perzik, ananas, toast, brioche, zuivel, boter en noten. De exacte stijl is vaak afhankelijk van de streek, houtgebruik en de gisting tijdens het wijn maken.

Streek – warm versus koud klimaat

In de smaak kan het nogal uitmaken of de chardonnay groeit in een warm of een koud klimaat. In een koud klimaat zal de druif iets meer moeite hebben met rijp worden en daar langer over doen. De druif wordt niet volrijp in dat geval, houdt wat strakkere tonen (denk aan het verschil van smaak tussen en net rijpe en een overrijpe banaan of een groene appel versus een gele appel), maar heeft door de langere rijping wel de mogelijkheid gekregen meer nuances in de smaak te krijgen. In een warm klimaat daarentegen is de druif een stuk sneller rijp en moet men soms zelfs uitkijken dat men genoeg zuren in de druif houdt om een goede ruggengraat aan de wijn mee te kunnen geven. Lukt dat niet dan wordt de wijn lomp en wat futloos en worden er soms zelfs zuren toegevoegd (helaas raakt de wijn hierdoor vaak wat uit balans).
Een chardonnay uit een warm klimaat (zoals o.a. Californië, Zuid-Australië, Zuid-Afrika, Spanje) zal eerder fruittonen hebben die neigen naar meer rijper, voller en exotischer fruit, zoals ananas en gele appel. Een chardonnay uit een koud klimaat (zoals o.a. Bourgogne, Noord-Italië, de Chileense kuststrook, Nieuw-Zeeland en West-Australië) zal juist eerder fruittonen hebben die neigen aan wat koeler fruit als kweepeer, zure appel, limoen en meloen.

Gebruik van hout -  wel of geen houtopvoeding

Tijdens het maken van de wijn kan ervoor gekozen worden om de wijn al dan niet te laten fermenteren (=het omzetten van de suikers in het druivensap in alcohol) en rijpen op hout. Zo wordt er voor gekozen om de wijn bepaalde smaakelementen mee te geven. Hout zorgt veelal voor tonen van dat hout en gerookte aroma’s in de wijn. Denk daarbij aan de geur van bijvoorbeeld cederhout of rokerige tonen (van het branden van de kuipen/vaten) of zelfs vanilletonen (vooral bij gebruik van Amerikaans eikenhout) in de wijn. Al naar gelang de grootte van de gebruikte vaten, hoe vaak deze vaten eerder gebruikt zijn (gebruikte vaten geven minder smaken af) en het soort hout dat voor de vaten wordt gebruikt kan er in meer of mindere maten houtinvloeden in de wijn meegegeven worden.
Hoewel de smaak van de Amerikanen wat delicater wordt (Californische chardonnay was een poos lang nogal pompeus en “net of je in een houten plank bijt”), mag er in de regel vanuit gegaan worden dat een Amerikaanse chardonnay vaak veel meer geprononceerde houttonen zal hebben. Een Chablis daarentegen wordt vrij strak en vaak slechts op roestvrijstalen tanks opgevoed en heeft dan dus geen houttonen. Het verschil is een volle, vettige, gerookte smaak versus een strakkere, frissere, drogere, meer mineralige smaak.

Malolactische gisting

Wijn wordt in de basis gemaakt door het sap dat uit de druiven komt te laten gisten. De suikers die het sap bevat worden dan omgezet in alcohol. Men kan er bij witte wijn (bij rode wijn gebeurt het meestal standaard) voor kiezen om daaropvolgend nog een aanvullende gisting plaats te laten vinden. Deze aanvullende gisting wordt de malolactische gisting genoemd en zet het aanwezige,agressievere appelzuur (welke van nature voorkomt in de druif) om in het vriendelijkere en rondere melkzuur. Heel gechargeerd gezegd en om een beeld te vormen maakt hierbij ‘appel’ plaats voor ‘melk’ en zo is het ook een beetje. Fruitige, frisse tonen maken iets plaats voor rondere, melkachtige tonen. Zodoende kan men in een chardonnay dus soms ook aroma’s van room, boter of zelfs boterbabbelaars herkennen.
Helaas is vaak niet van tevoren aan de fles af te lezen of een wijn een malolactische vergisting heeft doorgemaakt, maar we mogen er een beetje vanuit gaan dat een ‘malo’ slechts gebeurt bij wijnen die in de basis genoeg frisheid en zuren in zich hebben en dus uit iets koelere gebieden komen.

Al met al zijn er dus vele invloeden op de smaak van een chardonnay. Het maakt de druif daarom zowel moeilijk om te doorgronden als super interessant om te ontdekken. Mits er aandacht is besteed aan de kwaliteit van de wijn! Is dat niet het geval dan blijft de wijn vaak steken op het niveau van een soort eenheidsworst waarbij de wijnmaker in bulk vooral probeert mee te liften op de populariteit van de druif. In dat geval kunnen we de ABC-drinkers niet meer dan gelijk geven. Wees bereid om iets meer uit te geven voor een goede chardonnay en ontdek dan waarom het juist de kampioen van de witte druiven is.
 

Wat eten we bij een chardonnay?

Ondanks de vele stijlen van chardonnay kent dus vele stijlen, kan over het algemeen  gezegd worden dat de witte wijnen van een chardonnay erg goed passen bij visgerechten en bij schaal- en schelpdieren. Ongeëvenaard is de combinatie van een goede, mooie Bourgogne met kreeft of langoustine. Heeft de wijn wat meer houtrijping gezien dan kan het de strijd met een iets vettiger saus bij deze gerechten prima aan. Heeft de wijn minder of geen houtrijping gehad, ga dan voor de pure gerechten uit de zee, zoals een mooie Chablis met oesters, misschien heel licht gegratineerd.

Maar het is niet alleen vis wat de klok slaat. Een chardonnay past prima bij gerechten van wit vlees, zoals een Bresse-kip of fazant. Ook hier weer geldt dat houtrijping de combinatie met wat steviger (gekruide) vleesgerechten en vettigere sauzen aan kan. Of drink een chardonnay lekker zo, als aperitief, gecombineerd eventueel met lichte kazen (brie, camembert) en lichte vleeswaren.
 

Een mooie chardonnay uit Mâcon

Op 10topwijnen.nl hebben we ook een heerlijke chardonnay geselecteerd. Een mooie witte wijn uit de Mâcon in de Bourgogne, iets zuidelijker dan waar de grote en dure wijnen worden geproduceerd en waar dus juist nog hele goede wijnen voor een schappelijke prijs kunnen worden gevonden. Zoals deze Mâcon ‘aux Bois d’Allier’ van Domaine Cordier.

De wijn heeft een intense goudgele kleur. De geur is uitnodigend met rijp wit en geel fruit, bloemetjes, honing en een lichte hint van brioche. In de mond is de wijn zacht met een ingetogen droogte en fijne zuren. Hij smaakt intens en mineraal en heeft een hele mooie afdronk. De wijn heeft een goede balans en de houttonen zijn ook goed in toom gehouden. Een fijne wijn die zich kan meten zijn grotere broers uit de streek, maar dan voor een veel vriendelijkere prijs van € 14,75.

En mocht u nu toch eens iets anders willen dan een chardonnay of juist het verschil eens willen proeven met een ander druivenras, probeert u dan eens een van onze tips voor de chardonnay-liefhebber.


Santé!
 

Reacties

Wees de eerste om te reageren...

Laat een reactie achter
* Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.
* Verplichte velden